Erişkin DEHB'de tanıyı ertelememek için bir neden daha

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) çoğu zaman “dikkatsizlik”, “dağınıklık” ya da “çocukluk sorunu” olarak küçümsenir. Oysa erişkinlikte sürdüğünde iş, ilişki ve sağlık üzerindeki etkisi birikir. 19 Ekim 2026’da JAMA Network Open’da yayımlanan bir sistematik derleme ve meta-analiz, bu etkinin en uç ucunu, ölüm riskini, yedi ülkeden 19 çalışmayı birleştirerek inceledi.

Çalışma ne yaptı?

Liverpool, King’s College ve University College London’dan araştırmacılar, 2025 Temmuz’una kadar yayımlanmış ve toplam 15,9 milyon kişiyi kapsayan 19 çalışmayı bir araya getirdi. Veriler ağırlıklı olarak İskandinav ülkeleri, Birleşik Krallık, Kanada, ABD ve Tayvan’ın ulusal sağlık kayıtlarından geliyor. DEHB’si olan kişiler, olmayanlarla karşılaştırıldı; çalışmaların 17’si yöntem kalitesi açısından “iyi” olarak derecelendirildi.

Ne bulundu?

• DEHB’si olan kişilerde herhangi bir nedenden ölüm riski, olmayanlara göre yaklaşık 1,7 kat yüksek bulundu.
• Bu fark en çok intihar (yaklaşık 1,9 kat) ve kazalar, yaralanmalar (yaklaşık 1,5 kat) için belirgindi.
• Doğal nedenlerden ölümde de daha küçük ama tutarlı bir artış vardı (yaklaşık 1,3 kat).
• DEHB tanısı olup ilaç tedavisi alanlarda, almayanlara göre herhangi bir nedenden ölüm riski yaklaşık dörtte bir daha düşüktü. Bu son bulgu yalnızca üç çalışmaya dayanıyor.

Bu sonuçlar ne anlama geliyor?

Mutlak riskle göreli riski ayırmak gerekir. “1,7 kat” ifadesi, DEHB’si olan kişilerin çoğunun erken öleceği anlamına gelmez; bir yılda ölüm olasılığı her iki grupta da düşüktür, DEHB bu düşük olasılığı bir miktar artırır. Artışın büyük bölümü intihar, kaza ve yaralanma gibi önlenebilir nedenlerden geliyor; bu da sorunun bir yazgı değil, bir risk yönetimi meselesi olduğunu gösteriyor. Dürtüsellik, dikkat dağınıklığı, eşlik eden depresyon ve madde kullanımı bu riskleri taşıyan yollar olarak biliniyor.

Ne anlama gelmiyor?

Yazarlar açıkça uyarıyor: ilaç tedavisiyle ilgili bulgu nedensel bir koruma kanıtı olarak okunmamalı. Tedavi alan kişiler, almayanlardan sağlık hizmetine erişim, hastalık şiddeti ve eşlik eden sorunlar açısından farklı olabilir. Çalışmalar arasındaki yöntem farkları da büyük. Dolayısıyla doğru cümle “ilaç ölümü önler” değil, “tanı alıp tedaviye ulaşmak, kötü sonuçların görüldüğü yolları değiştirebilir” cümlesidir.

Klinikte ne görülüyor?

Erişkinlikte başvuru çoğu zaman dikkat eksikliğinin kendisiyle değil, diğer yürütücü işlevlerdeki güçlüklerle olur: organizasyon, planlama, işe başlayamama ve duygu düzenleme sorunları. Tanı çoğunlukla başka bir yakınmayla gelindiğinde fark edilir. Bu kişiler yıllarca erteleme ve işleri bitirememe nedeniyle kendilerini eleştirmiş olurlar. Madde kullanım bozukluğu ya da davranışsal bağımlılıklarla başvuran hastalarda da DEHB sık görülen bir ek tanıdır.

Erken tanı daha iyi bir işlevsellik, daha az madde kullanım bozukluğu ve iş ile eğitim alanında daha az kayıp sağlar. Bu çalışma yeni bir tedavi önermiyor; var olanı ertelememenin değerini bir kez daha gösteriyor. Tanıyla ilgili bir kuşku oluştuğunda bir hekime başvurmak önerilir; değerlendirme, çocukluktan gelen belirti öyküsünün ayrıntılı alınması ve eşlik eden durumların birlikte ele alınmasıyla yapılır.

Ne zaman acil?

Bu riskler DEHB’nin kendisinden çok, ona eşlik edebilen depresyon gibi tablolarla ilgilidir. Nedeni ne olursa olsun umutsuzluk ya da kendine zarar verme düşüncesi varsa bu ertelenecek bir konu değildir; 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Kaynak: Corrigan L, Heywood L, Stewart GR, ve ark. Mortality Among People With Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: A Systematic Review and Meta-Analysis. JAMA Netw Open. 2026;9(10):e2639448. doi:10.1001/jamanetworkopen.2026.39448 (açık erişim).